ท่อน้ำนมอุดตัน คืออะไร สัญญาณเตือนที่คุณแม่ให้นมต้องรู้

ท่อน้ำนมอุดตัน คืออะไร

ท่อน้ำนมอุดตันเกิดจากน้ำนมค้างอยู่ในเต้านมนานเกินไป มักเกิดจากการให้นมหรือปั๊มนมไม่สม่ำเสมอ หรือระบายน้ำนมออกไม่หมด ทำให้น้ำนมจับตัวเป็นก้อนและไหลออกได้ยาก

อาการที่พบบ่อย คือ

• เต้านมคัดตึง
• ปวด คลำเจอก้อน
• น้ำนมไหลไม่ดี
• บางคนอาจมีจุดขาวเล็ก ๆ ที่หัวนม โดยมักจะเป็นแค่เต้านมข้างใดข้างหนึ่ง

ทำไมถึงไม่ควรปล่อยไว้

ถ้าปล่อยให้ท่อน้ำนมอุดตันอยู่นาน ๆ อาจลุกลามเป็นเต้านมอักเสบ (Mastitis) โดยจะมีอาการบวม แดง ร้อน และมีไข้
ในกรณีที่รุนแรง อาจกลายเป็น ฝีที่เต้านม (Breast abscess) ต้องให้แพทย์ช่วยรักษา ซึ่งใช้เวลานานขึ้น และอาจทำให้น้ำนมลดลง ส่งผลต่อการให้นมลูกและการใช้ชีวิตประจำวันของคุณแม่

ท่อน้ำนมอุดตัน ป้องกันได้อย่างไร

• ระบายน้ำนมให้เกลี้ยงเต้าเป็นประจำ
• หากเริ่มรู้สึกคัดหรือเจ็บ ควรรีบให้ลูกดูดนมหรือปั๊มนมทันที
• หลีกเลี่ยงเสื้อชั้นในที่คับหรือรัดแน่น
• พักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำเยอะ ๆ
• กินอาหารให้ครบ 5 หมู่ และพยายามผ่อนคลาย ไม่เครียดเกินไป เพราะความเครียดส่งผลถึงการไหลของน้ำนม

การดูแลตัวเองเบื้องต้นท่อน้ำนมอุดตัน

หากอาการยังไม่มาก คุณแม่สามารถดูแลตัวเองได้ ดังนี้

• ถ้ามีอาการปวด บวม แดง ร้อน ให้ประคบเย็น
• ถ้าไม่มีอาการอักเสบ สามารถประคบอุ่นได้
• นวดเต้านมเบา ๆ ร่วมกับการบีบไล่น้ำนม ขณะให้นมหรือปั๊มนม

โดยทั่วไปอาการจะดีขึ้นภายใน 1–2 วัน ถ้ายังไม่ดีขึ้น แนะนำให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เช่น คลินิกนมแม่ หรือ นักกายภาพบำบัด

การรักษาด้วยกายภาพบำบัดช่วยลดอาการคัดเต้าและช่วยให้น้ำนมไหลดีขึ้น ช่วยให้คุณแม่สบายเต้ามากขึ้น และให้นมลูกได้ง่ายขึ้น

• การประคบร้อน เพื่อเพิ่มกระตุ้นการไหลเวียนเลือด กระตุ้นให้ท่อน้ำนมเปิดกว้าง เพื่อส่งเสริมให้การหลั่งน้ำนมง่ายขึ้น ในกรณีที่มีเต้านมอักเสบ หรือหลังการรักษาด้วยการนวดเต้า นักกายภาพจะพิจารณารักษาด้วยการประคบเย็นแทนค่ะ

• การใช้อัลตร้าซาวด์ (Ultrasound therapy) เพื่อลดการจับตัวเป็นก้อนของน้ำนม ทำให้น้ำนมไหลออกได้ง่ายยิ่งขึ้น โดยมีการศึกษาพบว่า การรักษาด้วยเครื่องอัลตร้าซาวน์ช่วยลดอาการปวดคัดเต้านมและช่วยให้การให้นมของคุณแม่ง่ายขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ 
• การนวดเต้านมร่วมกับการบีบไล่น้ำนม

“อย่าปล่อยให้เต้านมอุดตันมาขัดความสุขของการให้นมลูก ดูแลให้ถูกวิธีตั้งแต่แรก คุณแม่ก็สบาย คุณลูกก็แฮปปี้ "

ปรึกษา/นัดหมายเข้ารับบริการ

อ้างอิงข้อมูลจาก :

• ศิริรัตน์ เกียรติกูลานุสรณ์. (2561). การจัดการทางกายภาพบำบัดในผู้ป่วยท่อน้ำนมอุดตัน. วารสารมหาวิทยาลัยคริสเตียน, 24(2), 320-334.
• อัญชณา กันธิยะ. (18 ตุลาคม 2566). เต้านมคัด อาการที่คุณแม่มือใหม่ไม่ควรมองข้าม. ศูนย์กายภาพบำบัด คณะกายภาพบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดล.
• Cooper, B.B., Kowalsky, D. (2015). Physical Therapy Intervention for Treatment of Blocked Milk Ducts in Lactating Women. Journal of Women's Health Physical Therapy, 39(3), 115-126. DOI: 10.1097/JWH.0000000000000037